هوش بر آن داشت كه عدل ازو به حيّز ظهور رسد كه جوهرى است بىمقدار و مشك اذفرى است عالى مقدار كه به مشام هركه رسد ، از آن متروّح گردد ، و از آثارش طول عمر به حصول پيوندد ، و انتشار صفات جميله به وصول رسد ، و از نشأتين كيفيّت كامل و حظّ وافر ادراك نمايد ؛ بنابرين سطر ديباچهء تقرير و فاتحهء لوح تذكير و اوّل صفير بلبل دولت‌خواهى و مبدأ نطق طوطى ثناخوانى آن گشته كه جناب الهى در عهد ازل « و السعيد سعيد فى الأزل » « 1 » ذات ميمون فطرت سلطان عالم را به كمال عنايت وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا « 2 » مخصوص فرمود ، و كافّهء همّتش را به اكليل وَ اللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشاءُ « 3 » مكلّل داشت ، و خلعت مفاخرت وَ جَعَلَكُمْ مُلُوكاً « 4 » [ و ] « من رفعناه ارتفع و من وضعناه اتّضع » « 5 » را بر دوش مباركش افكند ، و مطاوعتش را به شرافت اضافت « السّلطان ظلّ اللّه فى الأرض » « 6 » بر اقاصى و ادانى ، فرض عينى گردانيد تا خاك عتبهء كيوان آسايش بوسه‌گاه ملوك جهان آمد ، و حاشيهء بساط فلك سايش سجده‌گاه پادشاهان ايّام گشت . گاه‌گاه به نوك قلم منشيان عطارد رقم ، فقير را به عزّ غنى ، و عزيز را به ذلّ فقر رساند و ساعتى به زبان تيغ جلّادان ، جهانگيرى و جان‌ستانى مىنمايد ، و اين صفت از صفات الهى آمده ، چنانچه عدالت صفت او گشته . و عدالت ، قدر « 7 » مشترك باشد ميان واجب و ممكن ، مگر آن‌كه بقاى مملكت امكان امكان نيافته ؛ پس سبيكهء فكر در بوتهء ذكر بايد افكند ، و از آن چاشنى اختيار بايد نمود كه اين خصوصيت و كرامت نه از بهر آن مقرّر شد كه سلطان بر استيفاء المآب لذّات و استجلاب محاسن انس ولوع فرموده ، و از بحر ، جواهر بسيار به

--> ( 1 ) . « السعيد من سعد فى بطن أمه » : بحار الأنوار ، ج 5 ، ص 9 ، 157 . ( 2 ) . اسراء / 70 . ( 3 ) . آل عمران / 13 . ( 4 ) . مائدة / 20 . ( 5 ) . درر السمط فى خبر السبط ، ص 81 . ( 6 ) . ر . ك : پاورقى 4 ، ص 48 . ( 7 ) . س : قدرت .